... en dat terwijl de huizenmarkt op z'n gat ligt!

Dit blog begon als digitaal opdrachtenvel voor de web 2.0-cursus 23Dingen. Die rondde ik in februari 2010 af. Maar de ontdekkingstocht in de 21e eeuw gaat verder. En wel hier:

KLIK!

Ding #23: Terugblik

'Land in zicht!', roept de uitkijk wanneer hij door zijn telescoop tuurt. Thuis, denk ik. Over niet al te lange tijd varen we onze thuishaven binnen. Vier maanden lang ben ik met de HMS 23Dingeneneenmens door de wereld van Web 2.0 getrokken. Vier maanden lang heb ik op speelse en interessante manieren kennis kunnen maken met nieuwe toepassingen. Een uitgelezen moment voor een terugblik op de reis.

Als ervaren webgebruiker startte ik deze cursus in oktober 2009. Het leek me nuttig om me te verdiepen in die paar webtoepassingen die ik altijd links had laten liggen. RSS, Twitter, Delicious, het maken van wiki's... Langzaam maar zeker veranderde mijn insteek. Ik raakte steeds meer gefascineerd door de vraag: wat kunnen we ermee, in de bibliotheek? Volgens mij is dat ook de bedoeling van de cursus. Het gaat er niet zozeer om dat je weet hoe je een account zus en een widget zo aanmaakt. Het gaat erom dat je leert nadenken over de mogelijke toepassing van die applicaties.

Toch stimuleren de cursusopdrachten dat nadenken niet. Ik zie een aantal medecursusisten schrijven: 'Leuke toepassing, die widget in Hyves. Ga ik zeker gebruiken.' Maar waarom wil je het gebruiken? Wat wil je als bibliotheek bereiken? Het zal helpen als de cursist aan het begin van de cursus een doel voor ogen heeft. 'Ik wil mijn gebruikers meer context bieden', bijvoorbeeld. Met dat doel in je achterhoofd kun je de web 2.0-tools op hun nut beoordelen. 'Laat ik eens kijken welke mogelijkheden Hyves biedt om mijn doel te bereiken.' De cursus zou dan ook moeten beginnen met de vraag: 'Wat is je missie als bibliotheek?' Anders blijft het toch bij stuurloos ronddobberen, hoe leuk dat ook is.

Maar leuk was de cursus zeker. Ik ontdekte weer mijn oude passie om te bloggen en af en toe kwamen er medecursisten aan dek om een interessant praatje te maken. Mijn dank voor jullie positieve reacties! Ik heb niemand hoeven kielhalen.

Ten slotte wil ik de reisorganisatie hartelijk bedanken. Zonder de hulp van de sponsoren en admiraal Bernard was deze reis niet half zo goed gelopen. Soms is het waar wat ze zeggen: de beste stuurlui staan aan wal.

Ding #22: Bibliotheek 2.0: Bigger, Stronger, Faster

Onze ontdekkingsreis door het Terra Incognita is bijna ten einde. We houden een laatste tussenstop voordat we volgende week onze thuishaven binnendenderen. En wat voor tussenstop. Op het programma staat niet minder dan de toekomst van de openbare bibliotheek! Een onderwerp dat me zowel persoonlijk als professioneel erg aan het hart ligt.

Ik ben betrokken bij het opzetten van de Library School, een opleiding voor bibliothecarissen nieuwe stijl die dit jaar van start zal gaan. In november woonde ik een gastcollege bij van professor Frank Huysmans (UvA) over de ontwikkeling van de bibliotheek sinds de negentiende eeuw. Bottom line: vroeger was informatie schaars en moest de bibliothecaris kunnen verzamelen en ontsluiten. Tegenwoordig is er informatie in overvloed en heeft de bibliotheek niet meer het monopolie op kennis.

Het doel van de bibliotheek is gelukkig onveranderd gebleven. Net als honderd jaar geleden wil de bieb mensen toegang tot informatie verschaffen, opdat zij zichzelf kunnen ontplooien. 'Het belangrijkste middel tot dat doel – het bieden van toegang tot een kwalitatief goede, afgewogen en goed ontsloten catalogus aan boeken – is even oud maar al enige tijd krakkemikkig en sleets', zegt Huysmans in een toespraak van december 2009. Terecht merkt hij op dat 'het bieden van toegang tot cultureel erfgoed via uitleenklare media wel een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde is voor het te bereiken doel.' Niet meer louter boeken verzamelen, rangschikken en catalogiseren dus, maar wat dan wel?

Google is fantastisch in het uitspuwen van zoekresultaten, maar daar blijft het bij. De gevonden stukjes informatie hangen in het luchtledige, zijn niet in een context geplaatst. 'En dat, dames en heren, is volgens mij het gat in de markt waar de bibliotheken in zouden moeten springen om hun Volksverheffing 2.0 gestalte te geven', stelt Huysmans. De bieb die de mensen context biedt, helpt hen hun omgeving te begrijpen en zichzelf te ontplooien. Niets nieuws onder de zon eigenlijk.

Dat contextualiseren betekent vooral dat de bieb relevante koppelingen legt tussen stukjes informatie, zowel binnen als buiten de eigen collectie. Zo werk ik zelf mee aan de Bibliotheek van Verhalen. In dit nieuwe project verzamelen we verschillende media (films, websites, foto's, toneelstukken, etc.) rondom een bepaald thema en verbinden we ze uiteindelijk tot een coherent verhaal. Daarbij vergeten we ook niet de input van onze gebruikers. Zij hebben immers ontzettend veel kennis over uiteenlopende onderwerpen.

'In 2018 is de bieb hartstikke dood', hoor ik sommige medewerkers geregeld verzuchten. Inderdaad zal over tien jaar de traditionele bibliotheek niet meer bestaan. Maar daarvoor krijgen we iets fantastisch in de plaats. Mits we er nu een begin mee maken. Handen uit de mouwen en schouders eronder!

Ding #21: Van kaartenbak naar sociale catalogus... en weer terug?

Waar ik ook op vakantie ben, ik ga altijd even langs bij de plaatselijke bieb. Vorige week was het Zuid-Limburgse Epen aan de beurt. Het charmante bibliotheekje wordt gerund door vrijwilligers en er is geen computer te vinden. Je waant je er werkelijk in 1985. Achter een tafel zit een oudere dame die netjes alle uitleningen in een boek bijhoudt. Wie op zoek is naar een bepaalde titel, vraagt haar om even in de grijze kaartenbak te kijken (op de tafel, rechts op de foto). Hierin zitten alle beschikbare titels, dat wil zeggen alle publicaties die er in die Epense bibliotheek te vinden zijn.

In (vrijwel) alle andere Nederlandse bibliotheken is de kaartenbak allang vervangen door een geautomatiseerde database. Hipper dan hip zijn de zogeheten 'sociale catalogi', waarbij niet alleen de bibliothecaris, maar ook de gebruiker trefwoorden en omschrijvingen kan toevoegen. Laten we eens kijken wat ze te bieden hebben.

In de catalogus van de Ann Arbor District Library zoek ik naar het onlangs verschenen boek Emergency: this book will save your life van Neil Strauss. De cursusinstructie belooft mij tagclouds en omschrijvingen van gebruikers, maar tot mijn teleurstelling heeft nog geen enkele gebruiker zich over dit boek ontfermt. Ook de standaardbiografie van de beruchtste twintigste-eeuwer ontbeert gebruikerstags. Pas als ik heel veilig inzet op Dan Browns chef d'oeuvre *kuch* vliegen de tags en reviews mij om de oren. Hoewel... tien tags en twee reviews zijn een beetje povertjes voor een bestseller. Zijn er in de Ann Arbor District soms te weinig taggende lezers?

Zoeken.bibliotheek.nl is een Nederlandse sociale catalogus. Ook hier kun je recensies, tags en waarderingen toevoegen. Deze catalogus is beter gevuld dan die van Ann Arbor, omdat er meer gebruikers actief zijn. Minpuntje: de tagcloud bestaat uit teveel irrelevante trefwoorden.

WorldCat - de naam zegt het al - is een wereldwijde catalogus. Hij brengt gebruikersrecensies van verschillende andere sites samen. Het kopje 'Lezers van dit boek lazen ook...' zou een aanwinst moeten zijn, maar in de praktijk werkt het niet. De aanbevolen boeken lijken in de verste verte niet op het door mij opgezochte boek.


Ten slotte een foto die ik afgelopen zaterdag kiekte in de plaatselijke Selexyz. Op een tafel liggen aanbevolen boeken met tags en omschrijvingen van de boekverkopers. Inderdaad, van de boekverkopers, niet van de gebruikers. Ik kan me voorstellen dat Selexyz niet staat te springen om kritische beoordelingen en daarom alleen de verkopers aan het woord laat. Maar de bibliotheek heeft niets te verliezen. Waarom niet de gebruiker de kans bieden om op deze - fysieke - wijze te taggen en te omschrijven? Je bieb hip en 2.0, zonder dat zij haar tastbare charme verliest. Epen 2.0!

Ding #20: Get Lost.fm

'Wie herinnert zich dit nog: op vrijdagmiddag na school samen met een vriend en je zakgeld naar de platenwinkel in de stad fietsen, de nieuwste LP van Neil Young kopen', opent de cursusinstructie van deze week. Nou, ik in ieder geval niet. Ik groeide op in een muzikaal tijdperk dat drollenvangers okee waren en hij nog hetero was. Vanaf de brugklas ging het pas echt hard, en kocht ik de ene na de andere cd.

Hoe kies je een cd?

Natuurlijk kostte dat handenvol geld, want zoiets als downloaden of kopiëren bestond nog niet. Tenzij je genoegen nam met een krakende opname op tape. De aanschaf van een cd was dan ook een onderneming waar heel wat voorbereiding aan vooraf ging. Je polste bij vrienden welke albums zij recentelijk hadden aangeschaft, je luisterde willekeurige cd's in de platenwinkel en hoopte dat de splinternieuwe muziekzender TMF iets goeds liet zien.

Eigenlijk werkte geen enkele manier echt goed. Mijn vrienden stamden voor het grootste gedeelte uit andere subculturen (gabbers, kakkers, normalo's). De platenboer in het dorp specialiseerde zich in Hollandse meezingers. En tot overmaat van ramp bleek het met TMF alleen maar bergafwaarts te gaan.

Gered door het web
Die situatie heeft tot de komst van het internet voortgeduurd. Pas vanaf dat moment kon ik met mijn specifieke wensen op zoek gaan naar nieuwe artiesten. Ik sloot me aan bij nieuwsgroepen, ik struinde websites af en ik vroeg elk chatcontact om tips. Eindelijk was ik niet meer aangewezen op die paar muziekliefhebbers uit mijn omgeving.

De Grote Stroomversnelling kwam een aantal jaren terug, toen een vriend mij wees op de website Last.fm. Op basis van de muziek die je op je PC draait, bepaalt de database welke artiesten je waarschijnlijk óók zult waarderen. Daarnaast biedt het de mogelijkheid om direct met anderen tips en ervaringen uit te wisselen. Een LibraryThing voor je muziek, dus.

Ik heb die zomer als een gek muziek gedraaid om zoveel mogelijk aanbevelingen te genereren. De opbrengst was indrukwekkend. Ik kwam in contact met bands waarvan ik nog nooit had gehoord en die ik waarschijnlijk op geen andere manier had gevonden. Het was dan ook een grote teleurstelling dat Last.fm vanaf 2009 een aantal diensten in rekening ging brengen. Uiteraard heb ik me toen meteen aangesloten bij het verzet. Het heeft niet mogen baten. Sindsdien maak ik een stuk minder gebruik van hun diensten.

Last.fm en de bibliotheek

Wat kan een muziekdienst voor de bieb betekenen? In mijn bericht over sociale netwerken heb ik uitgelegd dat de bibliotheek lokale clubjes van gelijkgestemden kan faciliteren. Je zou bijvoorbeeld clubjes kunnen maken van mensen met eenzelfde soort muzieksmaak, op basis van de uitkomsten van hun Last.fm-account. Gezellig in de plaatselijke bibliotheekvestiging keuvelen met andere fans van die ene artiest!

Ook interessant (en tot op heden nog niet veel gedaan): muziek koppelen aan andere media. U wilt muziek die past bij de film Das Leben der Anderen? Wij leggen de soundtrack ernaast. U zoekt een toepasselijke cd om te draaien bij het lezen van de roman Fear and Loathing in Las Vegas? Wij doen er een album van The Doors bij. En welk boek sluit aan bij muziek van The Beatles? Mogelijkheden te over!

Ding #19: Vriendjes maken op Web 2.0

Het is 1997. Gefrustreerd dat ik voortdurend vastloop in games als Monkey Island 2 en Duke Nukem 3D, zoek ik mijn heil op het wereld wijde web, waarop ik zojuist ben aangesloten. Na enig zoeken kom ik op het Powerweb-forum terecht, waar ik mijn vragen aan andere gebruikers voorleg. Al gauw helpt iemand me met het vinden van een oplossing.

Daarna gaat het snel. Naast het Powerweb ontdek ik andere sociale netwerksites, zoals De Digitale Stad, waar ik al gauw dagelijks gebruik van zal maken. Later volgen sites als LiveJournal en (het destijds nog niet zo pauperige) Cu2. Voor alle geldt hetzelfde principe: het zijn digitale plaatsen voor ontmoeting en gesprek.

In die begintijd is het internet nog niet zo drukbezocht. Op de weinige fora, chatsites en blogs is het tamelijk rustig. De leerlingen van mijn middelbare school die actief zijn op sociale netwerksites zijn op twee handen te tellen. Van overdaad is nog geen sprake. Daardoor hebben sociale netwerksites het karakter van een spontaan georganiseerd verjaardagsfeestje. Loodgieters praten er met hoogleraren, bij wijze van spreken. En ik vind het al heel bijzonder als ik in contact kom met iemand uit het honderd kilometer verderop gelegen Eindhoven. De gesprekken zijn dan ook vooral gezellig en beleefd.

Schoolreünie

Anno 2010 zit ik met heel andere motieven op het internet. Ik heb geen zin meer om over het weer te praten met Piet Snot. Ik ben tamelijk kritisch over het gebruik van Twitter. En de Hyves-profielen barsten van nietzeggende comments als 'Ja ik heb een leuk weekend gehad hihi lolz!!!11!!!1oneoneone'.

Vind ik sociale netwerken dan flauwekul? Zeker niet. De oplettende bloglezer weet dat ik veelvuldig gebruik maak van Last.fm en YouTube, die in essentie ook sociale netwerksites zijn. Hier spreek ik met respectievelijk muziekliefhebbers en filmfanaten over onze gedeelde passies. En op professioneel vlak maak ik gebruik van sites als Bibliotheek 2.0 en Erfgoed 2.0. Dáár zit te meerwaarde van sociale netwerken.

Ook Hyves en MySpace bieden de gebruiker de mogelijkheid zich bij subgroepen aan te sluiten. Zo'n groep bestaat uit mensen die iets met elkaar delen, bijvoorbeeld eenzelfde interesse of een opleiding. Maar er stoort me iets aan dit soort profielensites. Bij Hyves en MySpace staat immers niet de inhoud centraal, maar de gebruiker zelf. Het heeft een groot 'kijk mij eens'-gehalte. Niet zelden zie ik wanhopige pogingen van mensen om toch vooral cool over te komen. Hyves is een onafgebroken schoolreünie waar iedereen liegt over zijn baan en auto.

Bibliotheken en sociale netwerken

Rest de vraag: wat kan de bibliotheek doen met sociale netwerken? Je kunt op Hyves een subgroep 'De Bieb' aanmaken en een kleurrijke schare aan leden verzamelen, maar wat doe je daar vervolgens mee? Waar moeten die leden het over hebben? Straks zit ik alsnog met Piet Snot over het weer te praten.

Mensen hebben uiteenlopende interesses, die ze graag met lotgenoten willen delen. Daar kun je als bibliotheek op inspelen. Je zou bijvoorbeeld sociale netwerkjes rondom allerlei onderwerpen kunnen faciliteren. Je kunt filmliefhebbers bij elkaar brengen, of verzamelaars van antiek, noem maar op.

Het is natuurlijk niet de bedoeling dat de bieb gaat wedijveren met bestaande sociale netwerken. Dat is onbegonnen werk. De kans dat de bibliotheek de Internet Movie Database gaat vervangen, is erg klein. Maar de bieb heeft wel een groot voordeel: ze is lokaal. Zo zouden filmfans uit dezelfde plaats hun ervaringen in de plaatselijke bibliotheekvestiging kunnen uitwisselen. Als bibliotheek kun je daar allerlei activiteiten omheen organiseren. Mogelijkheden te over.

Voor social networking geldt hetzelfde als voor alle andere Web 2.0-toepassingen waarmee ik de afgelopen tijd heb kennisgemaakt. Je kunt er oppervlakkig mee communiceren, maar je kunt er ook hele waardevolle dingen mee doen.

Ding #18: LibraryThing, of over de dingen die je liever voor jezelf houdt

In Ding #17 kwamen ze al voorbij: sites waarop je kunt bespreken, delen en kunt aanbevelen. Eén daarvan is LibraryThing, een site over boeken. Als bibliofiel maak ik er al enige tijd gebruik van. Het concept is eenvoudig: je voert titels uit je collectie in en die kun je vervolgens met andere liefhebbers delen.

Voor iemand met een paar honderd boeken is dit nog knap wat werk. Maar daar staat wel wat tegenover. Op basis van de ingevoerde titels kunnen database en andere gebruikers mij tot dusver onbekende boeken aanbevelen. En ik kan zien wiens collectie het meest met de mijne overeenkomt. Dat blijkt toevallig iemand uit de regio te zijn. Het zou natuurlijk leuk zijn om met die persoon in contact te komen en dan leeservaringen te delen! Ja beste Bea, internet kan gelijkgestemden best bij elkaar brengen.

Toch zit me iets niet lekker bij LibraryThing. Ik sprak er al eerder over bij de post over Delicious: het gebrek aan privacy. De boekenkast vertelt je veel over de eigenaar. Normaal bepaal ik zelf wie mijn woonkamer betreedt en wie mijn kast te zien krijgt, maar met LibraryThing staat ie, voor iedereen zichtbaar, open en bloot op straat. LibraryThing biedt weliswaar de mogelijkheid om de titels in een zogenaamde 'besloten bibliotheek' onder te brengen, maar dan gaat het hele sociale aspect natuurlijk verloren. Ik stel me er daarom tevreden mee om de site anoniem te gebruiken.

Maar anoniem gebruiken of niet, LibraryThing blijft een juweeltje. De site biedt eveneens de mogelijkheid om boeken direct te bestellen bij sites als Amazon.com en Justbooks.de. Grote afwezigen zijn de Nederlandse bibliotheken. Waarom geen directe koppeling met Zoek&Boek? Bibliotheek, doe er iets mee!